آزار و اضرار معاندين او نينديشيده خدمت امام زمان را بر نفس و مال و اعتبار دنيا برگزيده و با اخلاص صادق كمر بر متابعت ايشان بسته تحقيق علوم دينيّه مىنمودند و راه شريعت مقدّسه را بر منهج آن بزرگواران - كه ودايع رسول مختارند - مىپيمودند . و باقى مسلمانان به سبب اغواى ائمّهء جور ، و ظلم و طغيان ايشان ، و اقتضاى هواى نفس امّاره توفيق اهتدا نيافتند ، محتاج شدند كه به فكرهاى ناقص و رأيهاى ناآزموده پروردهء به اصول عقل و ميزان منطق ناسنجيده خوض در مسائل علميّه و معالم دينيّه نمايند . چه تحصيل معارف اگر چه نظرى است و عقل عقلا در آن مستقل ، ليكن نه هر عقلى را دريافت آن على الاطلاق ميسّر است ، بلكه نظر صحيح مشروط به شرايط بسيار ، و موقوف به ضوابط و قوانين چند است كه حكماى سلف به مجاهدات و ارشاد انبياى ماضيه - عليهم السلام - به تدريج ترتيب آن نموده‌اند ، و در استكمال آن سعيهاى موفور به ظهور رسانيده و بىممارست آن ، اصابت حق در جميع معارف بسيار نادر ، بل متعذّر است . [ سبب رواج مذاهب اهل ضلال ] و بالجمله چون مسلمانان در حقايق و معارف به رأيهاى ناصواب خود بنا گذاشته اعتماد نمودند ، از هر گوشه ناقصى به صورت كامل سر برآورده علم اضلال بر افروخت و تأييد و تقويت عمده ، بلكه منشأ رواج مذاهب اهل ضلال طريقه و سلوك منافقين زمان نبوّت بود . چه آن طبقه باقى و نفاق ايشان بنابر وجود اسباب و دواعى ، بيشتر و ظاهرتر شده در تخريب و تحريف اساس شرع و دين و اتّباع هواى نفس ، بىباكانه بذل مجهود و سعى موفور به ظهور مىرسانيدند . وجه مناسب اين مقام است كلام صاحب كتاب ملل و نحل ، هر چند به سبب اطناب آن از مطلب خود بازمىمانيم ليكن چون كلامى است در كمال صحت و متانت در ذكر آن مضايقه ننموده به ترجمهء آن مىپردازيم :